Deprem Büyüklüğü Nedir? Richter, ML, Mw ve Şiddet Farkı

Bir deprem olduğunda ilk merak edilen "kaç büyüklüğünde" olduğudur. Ancak aynı deprem için Kandilli ile AFAD'ın farklı sayılar açıkladığını, haberlerde "Richter", "Mw" gibi farklı ifadeler geçtiğini görürsünüz. Bu yazıda büyüklüğün ne olduğunu, şiddetten farkını ve ölçekleri sade bir dille anlatıyoruz.

Büyüklük ile şiddet aynı şey mi?

Hayır. İkisi farklı şeyleri ölçer:

Büyüklük (magnitüd), depremin kaynağında açığa çıkan enerjinin ölçüsüdür. Her deprem için tek bir değerdir ve sismograf kayıtlarından hesaplanır.
Şiddet, depremin belirli bir yerde ne kadar güçlü hissedildiğini ve ne kadar hasar verdiğini anlatır. Aynı depremin şiddeti, merkez üssüne yakın bir köyde yüksek, 200 km ötedeki bir şehirde düşük olabilir. Şiddet Roma rakamlarıyla (I–XII) ifade edilir.

Kısacası büyüklük depremin "gücünü", şiddet ise sizin bulunduğunuz yerdeki "etkisini" anlatır.

Richter ölçeği, ML, Mw ve Md ne demek?

Halk arasında her büyüklüğe "Richter" denir, ama bugün kurumlar farklı yöntemler kullanır:

Gösterim	Adı	Ne zaman kullanılır?
ML	Yerel büyüklük	Richter'in geliştirdiği yönteme dayanır; küçük ve orta depremler için yaygındır. Kandilli listelerinde ana değer genellikle ML'dir.
Md	Süre büyüklüğü	Sismogramdaki sarsıntının süresinden hesaplanır; küçük depremler için kullanılır.
Mw	Moment büyüklüğü	Fayın kayma miktarı ve kırılan alandan hesaplanır. Büyük depremleri en doğru ölçen yöntemdir; AFAD ve uluslararası kurumlar büyük depremlerde Mw verir.

Farklı yöntemler, aynı deprem için birbirinden birkaç onda bir farklı sonuç verebilir. Kandilli ile AFAD'ın açıkladığı değerlerin farklı olmasının nedeni de budur; hangisinin "yanlış" olduğu anlamına gelmez. İlk açıklanan değerler otomatik çözümlerdir ve sonradan güncellenebilir.

Büyüklük 1 artınca ne değişir?

Büyüklük ölçekleri logaritmiktir. Büyüklük 1 birim arttığında sismograftaki dalga genliği yaklaşık 10 kat, açığa çıkan enerji ise yaklaşık 32 kat artar. Yani 6 büyüklüğündeki bir deprem, 5 büyüklüğündekinden yaklaşık 32 kat, 4 büyüklüğündekinden ise yaklaşık 1000 kat daha fazla enerji açığa çıkarır.

Kaç büyüklüğündeki deprem hissedilir, hangisi tehlikelidir?

Hissedilme ve hasar, büyüklüğün yanında derinliğe, uzaklığa, zemine ve binaların sağlamlığına da bağlıdır. Genel bir fikir vermesi için:

Büyüklük	Genel etki
2,9 ve altı	Genellikle hissedilmez, cihazlarla kaydedilir.
3,0 – 3,9	Merkeze yakın yerlerde, özellikle üst katlarda hafif hissedilir.
4,0 – 4,9	Geniş bir alanda hissedilir, eşyalar sallanır; ciddi hasar nadirdir.
5,0 – 5,9	Zayıf yapılarda hasar oluşabilir.
6,0 – 6,9	Merkez üssüne yakın yerleşimlerde önemli hasara yol açabilir.
7,0 ve üzeri	Büyük deprem; geniş bir bölgede ağır hasar ve can kaybı yaşanabilir.

Derinlik de önemlidir: aynı büyüklükte sığ (örneğin 5–10 km) bir deprem, derin bir depreme göre yüzeyde çok daha güçlü hissedilir. Son depremler listemizde her depremin derinliğini görebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Deprem büyüklüğü ile şiddeti arasındaki fark nedir?

Büyüklük depremin kaynağında açığa çıkan enerjinin ölçüsüdür ve her deprem için tektir. Şiddet ise depremin belirli bir yerde ne kadar hissedildiğini ve ne kadar hasar verdiğini anlatır; yerden yere değişir.

Kandilli ve AFAD neden farklı büyüklük açıklıyor?

İki kurum farklı istasyon ağları ve farklı hesaplama yöntemleri (örneğin ML ve Mw) kullanır. Bu nedenle aynı deprem için birkaç onda bir farklı değerler çıkabilir.

4 büyüklüğündeki deprem tehlikeli mi?

4 büyüklüğündeki depremler geniş bir alanda hissedilir ama sağlam binalarda genellikle hasar yapmaz. Yine de eşyaların devrilmesine karşı tedbirli olmak gerekir.