Türkiye Fay Hatları: Kuzey ve Doğu Anadolu Fayı, Deprem Riski

Türkiye, dünyanın depremsellik açısından en etkin bölgelerinden biri olan Alp-Himalaya kuşağı üzerinde yer alır. Ülkenin büyük bölümü deprem bölgesidir ve bu durum, Anadolu'nun çevresindeki büyük levhaların hareketinden kaynaklanır.

Türkiye neden bu kadar çok deprem yaşıyor?

Arap levhası kuzeye doğru ilerleyerek Avrasya levhasına çarpar. Bu sıkışma, aradaki Anadolu bloğunu batıya doğru iter. Anadolu bloğu batıya kayarken iki büyük fay boyunca hareket eder: kuzeyde Kuzey Anadolu Fayı, doğuda Doğu Anadolu Fayı. Ege'de ise kabuk, kuzey-güney yönünde gerilerek açılır. Bu hareketler fay hatlarında gerilme biriktirir ve bu gerilme depremlerle boşalır.

Kuzey Anadolu Fayı

Kuzey Anadolu Fayı, doğuda Karlıova'dan batıda Saros Körfezi'ne kadar yaklaşık 1.200 km uzanan, dünyanın en etkin doğrultu atımlı faylarından biridir. Erzincan, Tokat, Amasya, Çorum, Bolu, Düzce, Sakarya, Kocaeli ve Marmara Denizi bu fay sistemi üzerinde veya yakınındadır.

1. yüzyılda bu fay boyunca doğudan batıya doğru ilerleyen bir dizi büyük deprem yaşandı: 1939 Erzincan depremiyle başlayan bu dizi, 1999'daki Gölcük (Kocaeli) ve Düzce depremleriyle Marmara'nın doğusuna ulaştı. Fayın Marmara Denizi içindeki bölümü bu nedenle yakından izlenir.

Doğu Anadolu Fayı

Doğu Anadolu Fayı, Karlıova'dan güneybatıya, Hatay'a doğru uzanır. Bingöl, Elazığ, Malatya, Adıyaman, Kahramanmaraş, Osmaniye ve Hatay bu fay sistemi üzerinde veya yakınındadır. 24 Ocak 2020 Elazığ (Sivrice) depremi ve 6 Şubat 2023'te Kahramanmaraş merkezli iki büyük deprem bu fay sisteminde meydana geldi.

Batı Anadolu ve diğer fay sistemleri

• Ege ve Batı Anadolu: Bölge kuzey-güney yönünde gerildiği için Gediz, Büyük Menderes ve Küçük Menderes gibi çöküntü havzalarını (grabenleri) sınırlayan çok sayıda normal fay bulunur. İzmir, Manisa, Aydın, Denizli, Muğla ve Balıkesir bu bölgededir. 30 Ekim 2020'de Seferihisar açıklarında meydana gelen deprem İzmir'i etkiledi.
• Doğu Anadolu ve Van çevresi: Van, Ağrı, Muş ve Bitlis çevresinde sıkışmaya bağlı bindirme ve doğrultu atımlı faylar bulunur. 23 Ekim 2011 Van depremi bu bölgede meydana geldi.
• Orta Anadolu: Tuz Gölü Fayı ve Orta Anadolu Fay Zonu gibi daha yavaş hareket eden faylar vardır; bu bölgelerde de deprem riski sıfır değildir.

Diri fay haritası ve deprem tehlike haritası nereden bakılır?

• MTA Diri Fay Haritası: Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü'nün yerbilimleri harita sitesinde Türkiye'deki diri fayları il il inceleyebilirsiniz.
• AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası: AFAD'ın etkileşimli haritasında adresinizin ya da koordinatınızın deprem tehlike değerlerini görebilirsiniz. Bu harita, binaların tasarımında kullanılan resmî tehlike haritasıdır.

Bir fay hattına uzak olmak deprem riskinin olmadığı anlamına gelmez; büyük depremler yüzlerce kilometre öteden hissedilebilir. Asıl belirleyici olan binaların dayanıklılığıdır.

Bölgenizdeki son depremleri il il son depremler sayfalarımızdan takip edebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Türkiye'nin en tehlikeli fay hattı hangisi?

Türkiye'nin en etkin fayları Kuzey Anadolu Fayı ve Doğu Anadolu Fayı'dır. Ancak Batı Anadolu'daki fay sistemleri de büyük depremler üretebilir; risk, faya yakınlık kadar zemin ve bina dayanıklılığına da bağlıdır.

Evimin fay hattına yakın olup olmadığını nasıl öğrenirim?

MTA'nın diri fay haritasından bölgenizdeki fayları, AFAD'ın Türkiye Deprem Tehlike Haritası'ndan ise adresinizin deprem tehlike değerlerini öğrenebilirsiniz.

Kuzey Anadolu Fayı hangi illerden geçer?

Fay, doğuda Bingöl Karlıova'dan başlayıp Erzincan, Tokat, Amasya, Çorum, Bolu, Düzce, Sakarya ve Kocaeli üzerinden Marmara Denizi'ne ve Saros Körfezi'ne kadar uzanır.