Mars'taki Alba Mons yanardağının çatlaklarında magmadan sızan gaz izi bulundu
ExoMars uydusu, Alba Mons'un yamaçlarındaki taze yarıkların üzerinde hidrojen klorür tespit etti. Bilim insanları bu gazın yerin altındaki sıcak magmadan geldiğini düşünüyor.
Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) ExoMars İz Gazı Yörünge Aracı (TGO), Mars'ın kuzey yarımküresindeki dev Alba Mons yanardağının yamaçlarında, yüzeydeki yarıkların üzerinde hidrojen klorür gazı tespit etti. Araştırmacılara göre bu gaz, yüzeyin altındaki sıcak magmadan sızıyor olabilir. Bu da Mars'ın jeolojik olarak tamamen ölü olmadığını, yalnızca uykuda olduğunu düşündürüyor.
Bulgular, 4 Kasım 2026'da Science Advances dergisinde yayımlandı. Çalışmayı Alexander Trokhimovskiy liderliğindeki uluslararası bir ekip yürüttü. Makalenin eş başyazarlarından biri Polonya Bilimler Akademisi Uzay Araştırmaları Merkezi'nden Daniel Mège.
TGO, Mars atmosferindeki hidrojen klorürü ilk kez 2021'de saptamıştı. Bu gazın miktarı mevsime göre değişiyor ve bu değişimin büyük kısmı toz ile su döngüsüyle açıklanabiliyor. Ancak araştırmacılar, aracın Atmosfer Kimyası Paketi (ACS) verilerinde bu düzene uymayan bir durum fark etti. Gaz, her yıl kuzey yarımkürede yazın başında ve hep aynı yerde, Alba Mons'un yarıklarının üzerinde birden artıyordu.
Ekibin önerdiği senaryoya göre gaz kış boyunca içeriden yükseliyor ama buz tabakası yüzünden yüzeyin altında kalıyor. Kış donu süblimleşip doğrudan buhara dönüştüğünde ise gaz atmosfere karışıyor. Yazarlar bu sızıntının saniyede 3 kilogramdan az olduğunu tahmin ediyor. Ayrıca gezegenin Güneş'e en yakın olduğu dönemde gözlenen ve saniyede yaklaşık 180 kilograma ulaşan çok daha büyük salımın doğrudan volkanik kökenli olmadığını düşünüyorlar. Aracın kamerası CaSSIS'in görüntülerinde yarıkların çevresinde açık renkli lekeler de görülüyor. Bunlar, Dünya'daki fumarollerin (volkanik gaz bacalarının) çevresinde biriken tortulara benzer kalıntılar olabilir.
Bulgunun önemi, yaşam arayışıyla ilgili. Yer kabuğunda yükselen magma yeraltı suyuyla karşılaşırsa sıcak ve yaşanabilir küçük ortamlar oluşabilir. Araştırmacılara göre böyle hidrotermal sistemler, mikroorganizmalara hem gereken enerjiyi ve kimyasal bileşenleri sağlayabilir hem de onları yüzeydeki zorlu koşullardan koruyabilir. Ekip, Mars'ta yaşam izi aramak için Alba Mons çevresindeki yarıkların mantıklı bir hedef olacağını savunuyor.
Yine de bulgu doğrudan magma gözlemi değil, bir dolaylı işaret. Gazın volkanik kökenli olduğu sonucu, atmosfer modelleriyle açıklanamayan ölçümlere ve bölgenin jeolojisine dayanıyor. Bu yorumun kesinleşmesi için daha fazla gözlem gerekecek. Araştırmacılar, Mars atmosferindeki hidrojen klorürün aralıklı volkanik etkinlik, atmosferdeki kimyasal süreçler ve gazın yüzeydeki tuzlarla buzlara bağlanmasının ortak sonucu olduğunu düşünüyor.
