Zona vakalarında artış: Uzmanı ilk 72 saatteki müdahaleye dikkat çekti

Zona vakalarının son dönemde belirgin biçimde arttığına dikkat çekiliyor. Ankara’daki Liv Hospital’den Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Duran Tok, zonanın şiddetli sinir ağrılarına neden olabildiğini, bu nedenle ilk 72 saat içinde erken müdahalenin ve koruyucu aşının önemli olduğunu söyledi.

Zona, çocuklukta geçirilen su çiçeği enfeksiyonunun ardından sinir köklerinde uykuda kalan virüsün bağışıklık sistemi zayıfladığında yeniden etkinleşmesiyle ortaya çıkıyor. Prof. Dr. Tok’a göre yoğun stres, uykusuzluk, aşırı yorgunluk ve psikolojik etkenler de bağışıklık direncini düşürerek hastalığı tetikleyebiliyor.

Virüs yeniden etkinleştiğinde sinir yolu boyunca cilde ulaşıyor. Bölgede elektrik çarpması benzeri şiddetli ağrı, batma ve yanma hissi ile içi sıvı dolu kabarcıklar görülebiliyor. Prof. Dr. Tok, bağışıklığı düşüren pek çok durumun bu enfeksiyonun daha sık görülmesine zemin hazırladığını belirtti.

Döküntüler genellikle vücudun sağ ya da sol tarafında tek bir sinir hattını izleyerek bant ya da kuşak biçiminde dizilir ve orta hattı pek geçmez. Hastalığın ‘kuşak hastalığı’ olarak anılmasının nedeni de bu görünüm. Olguların yarısından fazlası göğüs kafesi ve sırtta, ikinci sırada ise bel ve karın bölgesinde görülüyor.

Yüz ve göz çevresinde de zona ortaya çıkabiliyor; bu durumda alın, şakak ve göz çevresindeki sinirler etkilenebiliyor. Göz tutulumu acil müdahale gerektiriyor, tedavi gecikirse kalıcı görme hasarı bırakabilir.

Prof. Dr. Tok, zonanın artışında rol oynayan üç temel etkene dikkat çekti:

• Toplumun yaşlanması: Ortalama ömrün uzamasıyla yaş ilerledikçe hücresel bağışıklık doğal olarak zayıflıyor ve yaşlı nüfus arttıkça zona vakaları da artıyor.
• Kronik stres ve tükenmişlik: Uyku bozuklukları, yoğun iş temposu, kaygı ve stres, kortizol seviyesini yükselterek sinir köklerindeki virüsün yeniden harekete geçmesine yol açabiliyor.
• Kronik hastalıklar ve ilaçlar: Kanser tedavileri, romatizmal hastalıklar, organ nakilleri, kontrolsüz diyabet ve steroid gibi bağışıklığı baskılayan durumlar ve tedaviler yaygınlaştıkça virüsün uyanması kolaylaşıyor.

Hastalık her yaşta, çocuklarda bile görülebiliyor; ancak risk 50 yaşından sonra belirgin biçimde artıyor. 80 yaşına kadar yaşayan her üç kişiden birinin hayatında en az bir kez zona geçirdiği biliniyor.

Zona bir kişiden diğerine doğrudan bulaşmıyor; zonalı birine dokunmak tek başına hastalığa yol açmıyor. Ancak kabarcıkların patlamasıyla çıkan sıvı, daha önce suçiçeği geçirmemiş ya da aşılanmamış birine temas ederse virüs bulaşabilir ve o kişide suçiçeği görülebilir. Döküntüler kuruyup kabuk bağladığında bulaşıcılık tamamen sona eriyor.

Prof. Dr. Tok, tedavide zamanın kritik olduğunu vurguluyor. Belirtilerin ilk fark edildiği andan itibaren ilk 72 saat içinde antiviral tedaviye başlanması gerekiyor. Zamanında müdahale edilmezse döküntüler iyileşse bile aylarca hatta yıllarca sürebilen kalıcı nöropatik sinir ağrısı (postherpetik nevralji) gibi ciddi komplikasyonlar gelişebiliyor.

Özellikle 50 yaş ve üzeri bireyler ile bağışıklığı baskılanmış kişiler yüksek risk grubunda yer alıyor. Prof. Dr. Tok, aşı yapıldığında hastalığın ortaya çıkmasının yüzde 90’ın üzerinde önlenebildiğini söyledi.

Prof. Dr. Tok’a göre 50 yaş ve üzerindeki tüm yetişkinler, daha önce suçiçeği geçirip geçirmediklerini hatırlasalar bile zona aşısı yaptırmalı. Kanser hastaları, organ nakli olanlar ve bağışıklığı baskılayan ilaç kullanan 18 yaş üstü kişiler de aşı olmalı. Zona geçirenler de nüks riskine karşı aşılanmalı, çünkü hastalık bir kez geçirildiğinde ömür boyu bağışıklık bırakmıyor.

Aşının yıl içinde herhangi bir dönemde yapılabildiği belirtiliyor. Aktif bir atak geçirildiyse döküntü ve akut belirtiler tamamen geçtikten bir ay sonra aşı uygulanabiliyor. Aşı kolda kas içine, genellikle 2 ila 6 ay arayla uygulanan iki doz halinde yapılıyor.

Zonadan korunmak için stres yönetimi, düzenli uyku ve bağışıklık sisteminin güçlü tutulması önem taşıyor. Prof. Dr. Tok, şüpheli bir döküntü ya da ağrı fark edildiğinde gecikmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiğini belirtti.