Grand Canyon'un 1,2 milyar yıllık kayıp katmanının nedeni manto akıntıları olabilir

Arizona'daki Grand Canyon'un duvarlarında yaklaşık 1,7 milyar yıllık metamorfik ve magmatik kayaçlar, yaklaşık 500 milyon yıllık tortul kayaçların hemen altında yer alır. Aradaki yaklaşık 1,2 milyar yıllık dönem kayıtta bulunmuyor. Jeologlar bu boşluğa Büyük Uyumsuzluk (Great Unconformity) adını veriyor ve nedeni uzun süredir tartışılıyor.

Avustralya'daki Wollongong Üniversitesi'nden Santosh Dhungana ve Nicolas Flament, Kasım 2026'da Nature dergisinde yayımlanan çalışmalarında bu boşluğun kaynağını Dünya'nın manto katmanındaki yavaş, ısı kaynaklı akıntılarda arıyor. Ekip, son bir milyar yılı kapsayan altı manto konveksiyon simülasyonu kullandı. Modellere göre bu akıntılar bugünkü Kuzey Amerika (Laurentia), Baltika ve Kuzey Çin'i yukarı itti.

Modele göre kıtalar yükseldiğinde buzullar ve diğer aşındırıcı süreçler kayaçları törpüledi. Ardından bu bölgeler alçalarak üzerlerinde yeni tortuların birikmesini sağladı. Flament, buzullaşmanın erozyonda büyük rol oynamış olabileceğini, ancak kıtaların yukarı itilmeden aşındırıcı güçlerin taşıyacağı bir eğim oluşmayacağını belirtiyor.

Çalışmanın sınırlılıkları da var. Araştırmacılar, modelin başlangıç konumunun belirsiz olduğunu; eski manyetik kayıtların enlemi gösterdiği, boylamı göstermediği için bu belirsizliğin sürdüğünü not ediyor. Erozyonun okyanus kimyasını değiştirerek Kambriyen patlamasını tetiklemiş olabileceği fikrine yaklaştıklarını, ancak bunu modellerinin test etmediğini ve gelecekteki çalışmalara bıraktıklarını söylüyorlar. Dolayısıyla çalışma kesin bir kanıt değil, sınanabilir bir açıklama olarak değerlendirilmeli.

Türk okuru için şunu akılda tutmak yararlı: Bu boşluk, bir katmanın eksik olmasının her zaman kayıp bilgi anlamına gelmediğini, bazen süreçlerin bıraktığı iz olduğunu gösteriyor.