Binam Depreme Dayanıklı mı? Bina Güvenliği Nasıl Anlaşılır?

Depremde can kayıplarının en büyük nedeni yıkılan binalardır. Bu yüzden "Binam depreme dayanıklı mı?" sorusu, depreme hazırlığın en önemli sorusudur. Bir binanın güvenli olup olmadığını kesin olarak ancak uzman incelemesi gösterir; ancak bazı işaretler fikir verebilir.

Bina yaşı ve yönetmelikler

Türkiye'de deprem yönetmelikleri büyük depremlerden sonra defalarca güncellendi. Önemli eşiklerden biri, 1997'de yayımlanıp 1 Ocak 1998'de yürürlüğe giren Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik'tir. 1999 depremlerinin ardından 2001'de çıkarılan 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun önce 19 pilot ilde uygulandı, 1 Ocak 2011'den itibaren tüm illere yayıldı. 2007 yönetmeliği mevcut binaların değerlendirilmesi ve güçlendirilmesine ilişkin kuralları da kapsadı; 2018 Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği ise 1 Ocak 2019'dan bu yana uygulanıyor. Genel olarak 2000 öncesi yapılmış ve denetimden geçmemiş binalar daha fazla risk taşır. Ancak yeni bina her zaman güvenli, eski bina her zaman riskli demek değildir; asıl belirleyici projeye uygun yapılıp yapılmadığıdır.

Dikkat edilmesi gereken işaretler

• Kolon ve kirişlerde çatlaklar, özellikle çapraz (X şeklinde) çatlaklar
• Kolonlarda paslı, açıkta kalmış demirler ve dökülen beton
• Bodrum ve zemin katta rutubet ve su sızıntısı (donatıların paslanmasına yol açar)
• Zemin katta kolon kesilmesi, duvar kaldırılması gibi tadilatlar; dükkan açmak için kolon kesmek binayı ciddi şekilde zayıflatır
• Yumuşak kat: Zemin katın üst katlara göre çok daha az duvarlı ve boş olması (dükkan, otopark katı)
• Projede olmayan kat eklemeleri

Bu işaretlerden biri ya da birkaçı varsa mutlaka uzman incelemesi yaptırın.

Karot testi ve riskli yapı tespiti

Karot testi, binanın taşıyıcı elemanlarından silindir şeklinde beton numunesi alınarak beton dayanımının laboratuvarda ölçülmesidir. Tek başına yeterli değildir; donatı (demir) taraması, zemin bilgisi ve binanın projesiyle birlikte değerlendirilir.

Riskli yapı tespiti, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına bağlı Kentsel Dönüşüm Başkanlığınca lisanslandırılan kuruluşlarca yapılır; Başkanlık veya ilgili idare tespiti resen de yapabilir ya da yaptırabilir. Bina "riskli yapı" olarak tespit edilirse kentsel dönüşüm süreci başlatılabilir. Başvuru ve lisanslı kuruluş listesi için bakanlığın ve il müdürlüklerinin resmî kaynaklarına başvurun.

Kiralarken veya satın alırken sorulacaklar

• Bina hangi yıl, hangi yönetmeliğe göre yapıldı?
• Yapı denetim raporu ve iskân belgesi var mı?
• Zemin etüdü yapıldı mı? Bölgede sıvılaşma riski var mı?
• Binada kolon kesme ya da kaçak kat gibi tadilat yapıldı mı?

Binanın yanında evin içini de güvenli hale getirmek, deprem çantası hazırlamak ve DASK yaptırmak hazırlığın diğer adımlarıdır.

Sık Sorulan Sorular

Binamın depreme dayanıklı olduğunu nasıl anlarım?

Kesin sonucu ancak uzman incelemesi verir. Kentsel Dönüşüm Başkanlığınca lisanslandırılan kuruluşlar karot testi, donatı taraması ve proje incelemesiyle riskli yapı tespiti yapar.

Karot testi nedir?

Binanın kolon ve perde gibi düşey taşıyıcı elemanlarından silindir şeklinde beton numunesi (karot) alınarak betonun basınç dayanımının laboratuvarda ölçülmesidir.

2000 öncesi binalar riskli mi?

2000 öncesi ve denetimden geçmemiş binalar genel olarak daha fazla risk taşır, ancak her binanın durumu farklıdır. Kesin sonuç için uzman incelemesi gerekir.