Sıvılaşma Nedir? Depremde Zemin Neden Çöker?

Sıvılaşma, deprem sırasında yeraltı su seviyesinin altındaki gevşek kumlu ve siltli (düşük plastisiteli) zeminlerin, artan boşluk suyu basıncı nedeniyle dayanımını ve taşıma gücünü geçici olarak kaybederek bir sıvı gibi davranmasıdır. Sıvılaşan zemin üzerindeki binalar yan yatabilir, zemine gömülebilir ya da devrilebilir; bina sağlam olsa bile ciddi hasar görebilir.

Sıvılaşma nasıl oluşur?

Normalde zemindeki kum taneleri birbirine temas ederek yükü taşır; taneler arasındaki boşluklarda su bulunur. Deprem sarsıntısı taneleri sıkıştırmaya çalıştığında suyun boşluklardan kaçacak zamanı olmaz ve su basıncı hızla yükselir. Bu basınç taneleri birbirinden ayırdığında zemin dayanımını kaybeder ve sıvı gibi davranmaya başlar.

Hangi zeminler risklidir?

• Yeraltı su seviyesinin yüksek olduğu bölgeler
• Gevşek kumlar, çakıllı kumlar, plastik olmayan siltler ve silt-kum karışımları
• Akarsu yatakları, deltalar ve eski göl tabanları
• Deniz ve göl kıyısındaki dolgu alanları

Kaya ve sıkı killi zeminlerde sıvılaşma beklenmez.

Sıvılaşmanın belirtileri

• Deprem sırasında ya da hemen sonrasında yerden su ve kum fışkırması (kum volkancıkları)
• Binaların bir yana yatması ya da zemine gömülmesi
• Kaldırımların, yolların çökmesi veya kabarması
• Yer altındaki boru ve tankların yüzeye çıkması

Türkiye'den örnekler

• 1999 Adapazarı: 17 Ağustos depreminde Adapazarı'nda pek çok bina sıvılaşma nedeniyle yan yattı ya da zemine gömüldü. Ayrıntılar için 17 Ağustos 1999 depremi yazımıza bakın.
• 2023 İskenderun ve Gölbaşı: 6 Şubat 2023 depremlerinde İskenderun kıyısında ve Adıyaman Gölbaşı'nda sıvılaşma ve kıyı çökmeleri görüldü.

Sıvılaşmaya karşı ne yapılabilir?

• Zemin etüdü: Bina yapılmadan önce zeminin özellikleri sondaj ve laboratuvar deneyleriyle belirlenmelidir.
• Zemin iyileştirme: Riskli zeminlerde kazık, jet grout, taş kolon gibi iyileştirme yöntemleri uygulanabilir.
• Doğru temel tasarımı: Temel sistemi zemine göre seçilmelidir.

Ev alırken ya da kiralarken binanın zemin etüdü yapılıp yapılmadığını sormak, bina güvenliği için önemli bir adımdır. Bina güvenliği için binam depreme dayanıklı mı yazımıza göz atın.

Sık Sorulan Sorular

Sıvılaşma ne demek?

Sıvılaşma, deprem sırasında suya doygun, gevşek kumlu ve siltli zeminlerin dayanımını geçici olarak kaybederek sıvı gibi davranmasıdır.

Hangi zeminlerde sıvılaşma olur?

Yeraltı suyunun yüksek olduğu gevşek kumlu ve siltli zeminlerde; özellikle akarsu yatakları, deltalar, eski göl tabanları ve kıyı dolgu alanlarında görülür.

Sıvılaşma önlenebilir mi?

Zemin etüdüyle risk önceden belirlenebilir; kazık, jet grout ve taş kolon gibi zemin iyileştirme yöntemleriyle risk azaltılabilir.